A Plataforma por un Transporte Digno esixe explicacións á Xunta polos incumprimentos do autobús en Ferrolterra
A Plataforma por un Transporte Digno para Ferrol e Comarca volve poñer o foco na xestión do transporte público interurbano e na responsabilidade da Xunta de Galicia ante os problemas que arrastra o servizo en Ferrolterra. Nunha comunicación dirixida aos alcaldes que forman parte da Área de Transporte Metropolitano (ATM) de Ferrolterra, o colectivo pídelles que se impliquen e reclamen explicacións á Administración autonómica polos incumprimentos que, segundo sostén, se producen nas concesións de autobús.
A entidade acompaña a súa petición con documentación oficial da Xunta relativa ás compensacións extraordinarias concedidas ás empresas operadoras polo incremento dos custos de explotación. O seu argumento é que estas axudas económicas deben analizarse tamén á luz das obrigas de servizo público das concesionarias e do grao de cumprimento dos percorridos e expedicións comprometidos.
A reclamación prodúcese nun contexto de malestar polo funcionamento do transporte na comarca. Nas últimas semanas, usuarios e representantes municipais denunciaron atrasos, falta de prazas, autobuses que chegan completos a determinadas paradas e incidencias nas conexións con cidades como A Coruña, Santiago e Lugo.
Unha orde de compensacións que inclúe a concesión de Ferrolterra
A orde do 13 de outubro de 2025 da Consellería de Presidencia, Xustiza e Deportes, que establece un procedemento extraordinario para compensar as concesionarias do transporte público regular por estrada de competencia autonómica ante o incremento dos custos de explotación.
A Xunta xustifica esta medida na situación económica excepcional derivada, inicialmente, da guerra de Ucraína e no encarecemento de diferentes compoñentes necesarios para prestar o servizo. A orde contempla compensacións para os exercicios de 2025 e 2026, co obxectivo de garantir a continuidade dos contratos e evitar un deterioro adicional da oferta de transporte.
O documento recolle importes globais estimados de 9,36 millóns de euros para 2025 e 8,20 millóns para 2026. A Administración autonómica establece que estas axudas teñen carácter extraordinario e temporal e que o seu cálculo debe atender á estrutura de custos de cada concesión.
Entre as liñas incluídas figura a XG-843, denominada A Coruña-Ferrol-Ortigueira-Viveiro-Vilalba, con anexos. Trátase dunha concesión relevante para a mobilidade de Ferrolterra, ao conectar diferentes municipios da comarca con outros puntos do norte galego.
Na táboa correspondente a esta liña, a orde recolle unha compensación anual previa de 38.746,50 euros para o período 2025-2026 e compensacións anuais adicionais de 65.727,64 euros para 2025 e 104.474,14 euros para 2026.
O documento incorpora, ademais, unha corrección de erros do 17 de outubro de 2025 que modifica un dos porcentaxes da táboa. Na concesión XG-843, a porcentaxe mínima de quilómetros efectivos dispoñibles tras a compensación pasa do 7 % ao 26 %. A corrección tamén afecta a outras concesións galegas.
A plataforma interpreta que esas porcentaxes reflicten os quilómetros que as empresas deixaron de realizar durante 2024. A partir desa lectura, cuestiona que se manteñan as compensacións sen que, ao seu xuízo, se depuren as responsabilidades derivadas dos incumprimentos. Porén, a orde non establece por si soa que todas esas porcentaxes constitúan incumprimentos contractuais declarados nin acredita que se iniciase un procedemento de resolución da concesión.
A plataforma reclama explicacións aos alcaldes
No seu escrito, a entidade diríxese aos responsables municipais dos concellos integrados na ATM de Ferrolterra (Ferrol, Narón, Fene, Neda, Ares, Mugardos, Valdoviño, Cedeira, Pontedeume, Cabanas y Miño).
O colectivo formula tamén unha cuestión sobre o acceso á información: pregunta se os concellos reciben datos que lles permitan comprobar se as empresas cumpren a oferta de transporte recollida nos contratos da Xunta.
A plataforma sostén que a Dirección Xeral de Mobilidade dispón desde hai anos de información en tempo real sobre a posición dos autobuses das concesións administrativas. Na súa comunicación, compara esta situación coa doutras comunidades autónomas e con cidades como A Coruña e Vigo, onde asegura que existen ferramentas para consultar esta información.
A partir de aí, reclama maior transparencia sobre o funcionamento real das liñas e sobre os mecanismos de control das concesións. A súa proposta é que os alcaldes trasladen formalmente á directora xeral de Mobilidade unha pregunta concreta: por que non se resolveron os contratos daquelas concesións que, segundo a documentación e a interpretación da plataforma, non estarían a cumprir as súas obrigas.
A entidade considera que os concellos deben asumir un papel activo na defensa dos intereses da veciñanza e non limitarse a trasladar as queixas dos usuarios. Tamén cuestiona que as administracións locais teñan que afrontar as consecuencias dun servizo que depende da xestión e supervisión autonómicas.
Os contratos prevén penalizacións por incumprimentos graves
A plataforma fundamenta parte das súas críticas nas cláusulas dos contratos concesionais. Na documentación que remite aos alcaldes reproduce apartados do prego que regulan os incumprimentos moi graves e as súas consecuencias económicas.
Segundo eses apartados, a falta de acreditación da prestación de servizos identificados como obrigas de servizo público pode constituír un incumprimento moi grave cando supera determinados limiares. O prego contempla penalizacións de entre 10.000 e 60.000 euros para algúns deses supostos.
O documento tamén recolle causas de resolución contractual vinculadas á falta de prestación do servizo. Entre elas figura non acreditar durante un mes a realización de máis do 10 % do volume mensual teórico dos servizos obrigatorios, así como non acreditar durante tres meses consecutivos a prestación de máis do 5 % dese volume.
A plataforma interpreta estas disposicións como unha obriga de actuar por parte da Xunta cando se dan as condicións previstas nos contratos. Por iso, reclama que a Administración explique que controis realizou, que incumprimentos constatou e que medidas adoptou ante as deficiencias denunciadas.
Non obstante, as porcentaxes incluídas na orde de compensacións non permiten concluír por si soas que se acreditasen os supostos contractuais necesarios para resolver unha concesión. Para determinalo sería preciso coñecer os datos de execución de cada servizo, os expedientes de inspección e as actuacións administrativas correspondentes.
No seu escrito, o colectivo chega a apuntar posibles responsabilidades penais pola xestión destas axudas e pola actuación de responsables autonómicos. Trátase dunha acusación formulada pola plataforma, non dunha responsabilidade declarada xudicialmente na documentación achegada.
Un conflito que se suma ás queixas polo servizo diario
A controversia administrativa súmase aos problemas que os usuarios veñen denunciando en Ferrolterra nas últimas semanas.
A volta ás aulas volveu poñer de manifesto as dificultades para acceder a determinadas conexións, con autobuses que completan a súa capacidade antes de chegar a todas as paradas, atrasos e reclamacións pola insuficiencia dalgunhas frecuencias. O Concello de Fene solicitou unha reunión coa Dirección Xeral de Mobilidade para trasladar estas deficiencias e reclamar medidas que permitan adaptar a oferta á demanda.
A Plataforma por un Transporte Digno tamén convocou unha mobilización en Ferrol o 18 de setembro para reclamar melloras no transporte público da comarca. A concentración reuniu centos de persoas diante do edificio da Xunta e serviu para visibilizar as queixas relacionadas tanto cos autobuses como coas conexións ferroviarias.
Posteriormente, o colectivo cuestionou a resposta do Goberno local de Ferrol ante o problema e reclamou unha actuación máis decidida dos responsables municipais. A plataforma defende que as incidencias non poden abordarse unicamente mediante reforzos puntuais ou inspeccións illadas, senón que requiren unha revisión das deficiencias estruturais do sistema.
A reclamación apunta á Xunta e aos concellos
Con esta nova comunicación, a plataforma trata de trasladar o debate desde as incidencias concretas que sofren os viaxeiros ata os mecanismos de control e as obrigas das empresas concesionarias.
A súa petición aos alcaldes é que utilicen a súa representación institucional para esixir información á Xunta, coñecer o grao de cumprimento dos contratos e reclamar medidas cando se acrediten irregularidades. O colectivo pon o acento na necesidade de que a cidadanía poida coñecer se os servizos contratados se están a prestar nas condicións previstas.
A cuestión de fondo é se as compensacións extraordinarias polo aumento dos custos están acompañadas dun control suficiente da calidade e da execución do servizo. A orde autonómica regula as axudas económicas, mentres que a plataforma reclama que se aclare como se supervisan as obrigas de transporte e que consecuencias teñen os seus eventuais incumprimentos.
Polo momento, a documentación facilitada polo colectivo non inclúe unha resposta da Dirección Xeral de Mobilidade ás preguntas que formula nin acredita que os alcaldes presentasen unha petición conxunta. A reclamación abre así unha nova fronte de presión política arredor dun servizo do que dependen diariamente estudantes, traballadores e outros usuarios de Ferrolterra para os seus desprazamentos.